قلاویز چیست؟ انواع قلاویز و کاربرد آن ها

اگر در صنایع فلزی، تراشکاری، مکانیک یا حتی کارهای فنی خانگی فعالیت داشته باشید، قطعا می‌دانید که ایجاد رزوه‌های دقیق درون سوراخ‌ها چقدر اهمیت دارد. برای اتصال قطعات با پیچ، ما به ایجاد دنده یا رزوه داخلی نیاز داریم و اینجاست که ابزاری به نام قلاویز به عنوان قهرمان کارگاه‌های صنعتی وارد میدان می‌شود.

ما در پایا تول، مرکز فروش ابزار تراشکاری تهران، در این مقاله قصد داریم به طور جامع به بررسی این ابزار، انواع قلاویزهای دستی و ماشینی، تفاوت آن با حدیده و آموزش گام‌به‌گام قلاویزکاری بپردازیم.

کار قلاویز چیست؟

قلاویز ابزاری از جنس فولاد تندبر (HSS) یا فولاد کربنی است که برای دنده‌کردن یا رزوه تراشی داخلی استوانه‌ها و سوراخ‌ها استفاده می‌شود. به زبان ساده، وقتی شما سوراخی را با مته روی یک قطعه فلزی، پلاستیکی یا چوبی ایجاد می‌کنید، سطح داخلی آن صاف است. برای اینکه بتوانید یک پیچ را داخل این سوراخ ببندید، باید داخل آن را دنده‌کشی کنید؛ این عمل اصطلاحاً قلاویز کاری نامیده می‌شود.

تفاوت قلاویز و حدیده در چیست؟

بسیاری از افراد قلاویز را با حدیده اشتباه می‌گیرند. تفاوت اصلی این دو در این است که قلاویز برای ایجاد رزوه‌های داخلی (بخش مادگی مانند مهره) به کار می‌رود، در حالی که حدیده برای ایجاد رزوه‌های خارجی (بخش نری مانند پیچ) روی میله‌ها و استوانه‌ها استفاده می‌شود.

معرفی انواع قلاویز

قلاویز دستی

قلاویزهای دستی معمولاً برای کارهای تعمیراتی، کارگاه‌های کوچک و تولیدات محدود استفاده می‌شوند. برای استفاده از این نوع، به ابزاری به نام دسته قلاویز نیاز دارید. قلاویزهای دستی استاندارد، معمولاً در یک مجموعه سه عددی به فروش می‌رسند تا فشار کمتری به ابزار و قطعه کار وارد شود:

• قلاویز پیش‌رو : اولین قلاویزی است که وارد سوراخ می‌شود. شیب دنده‌های آن زیاد است (حدود ۸ تا ۱۰ دندانه تراش‌خورده) و بخش زیادی از براده‌برداری را انجام می‌دهد.
• قلاویز میان‌رو : پس از پیش‌رو استفاده می‌شود. عمق دنده‌ها را بیشتر کرده و شیب کمتری دارد (حدود ۳ تا ۵ دندانه تراش‌خورده).
• قلاویز پس‌رو یا تکمیل‌کننده : برای تکمیل نهایی کار استفاده می‌شود. تقریبا تمام طول آن دنده‌کشی شده (فقط ۱ تا ۱.۵ دندانه پخ دارد) و برای رزوه کردن سوراخ‌های ته بسته (سوراخ کور) تا انتهای کار ضروری است.

مشاهده لیست قیمت قلاویز دستی

قلاویز ماشینی

این قلاویزها برای بسته شدن روی ماشین تراش، دستگاه CNC یا دریل‌های ستونی طراحی شده‌اند. بر خلاف نوع دستی، قلاویز ماشینی عملیات دنده‌کشی را فقط در یک مرحله انجام می‌دهد. این ابزار به دلیل سرعت بالا، برای تولیدات انبوه در صنعت ایده‌آل است. مشاهده لیست قیمت قلاویز ماشینی

قلاویز فرم (رولی)

این نوع قلاویز شیار ندارد و براده تولید نمی‌کند! بلکه با استفاده از فشار و فرم‌دهی، در فلزات نرم (مانند آلومینیوم و مس) رزوه ایجاد می‌کند که مقاومت بسیار بالایی دارد.

قلاویز چپ‌گرد

برخلاف سایر مدل‌ها، دندانه‌های این قلاویز برعکس است و برای درآوردن پیچ‌های شکسته و گیر کرده در قطعات (مانند لوله‌ها یا بلوک سیلندر) استفاده می‌شود.

قلاویز لوله

برای ایجاد رزوه در لوله‌های انتقال سیالات و گازها کاربرد دارد و در دو مدل مستقیم (NPS) و مخروطی (NPT) تولید می‌شود.

جدول سایز مته برای قلاویز متریک (M)

اجزای تشکیل‌دهنده قلاویز

برای کار حرفه‌ای با این ابزار، شناخت آناتومی آن ضروری است:

• بدنه اصلی و لبه برش: بخش رزوه ساز قلاویز که دارای دندانه‌های تیز بوده و عمل براده‌برداری را انجام می‌دهد.
• دنباله (ساقه): قسمت صاف ابزار که اطلاعاتی نظیر سایز، گام رزوه و برند روی آن حک می‌شود .
• چهار پهلو (درایو): بخش انتهایی قلاویز که به شکل مربع طراحی شده تا به خوبی در دسته قلاویز یا سه‌نظام دستگاه قلاویززن قفل شود و از لغزش جلوگیری کند .
• شیارها : کانال‌های طولی روی بدنه که مسیر خروج براده‌های فلزی (سفاله) و همچنین مسیر ورود مایع روان‌کننده را فراهم می‌کنند.

آموزش گام‌به‌گام قلاویزکاری اصولی

برای اینکه قلاویز شما نشکند و رزوه‌هایی بی‌نقص داشته باشید، مراحل زیر را رعایت کنید:

1. محاسبه سایز مته (مهم‌ترین گام): ابتدا باید سوراخی با قطر دقیق ایجاد کنید. برای این کار از فرمول طلایی قلاویزکاری استفاده کنید:
   

   قطر مته پیش‌سوراخ = قطر اسمی قلاویز – گام رزوه (به عنوان مثال: برای قلاویز M8 با گام ۱.۲۵، قطر مته مورد نیاز ۶.۸ میلی‌متر است)

2. خزینه زدن: لبه سوراخ را با مته خزینه کمی پخ بزنید تا قلاویز به نرمی وارد سوراخ شود.
3. تنظیم زاویه ۹۰ درجه: قلاویز پیش‌رو را در دسته قلاویز قرار داده و کاملاً عمود (با زاویه ۹۰ درجه) روی سوراخ بگذارید.
4. روغن‌کاری مداوم: هرگز بدون مایع روان‌کننده قلاویزکاری نکنید. برای فولاد آلیاژی از روغن معدنی، و برای آلومینیوم از نفت استفاده کنید.
5. تکنیک رفت و برگشتی: برای جلوگیری از گیر کردن ابزار، به ازای هر نیم دور چرخش به جلو، یک‌چهارم دور قلاویز را به عقب برگردانید تا صدای شکسته شدن براده‌ها را بشنوید.

سخن پایانی

انتخاب ابزار دقیق، ضامن کیفیت نهایی کار شماست. استفاده از قلاویز بی‌کیفیت می‌تواند باعث خرابی قطعات گران‌قیمت شما شود. ما در فروشگاه اینترنتی پایا تول، مجموعه‌ای از بهترین و معتبرترین برندهای قلاویز دستی، ماشینی، دسته قلاویز و مته قلاویز را برای شما صنعتگران و متخصصان عزیز فراهم کرده‌ایم. برای مشاهده قیمت‌ها و خرید ابزار تراشکاری، به بخش فروشگاه سایت ما سر بزنید.

سوالات متداول

دلایل رایج شکستن قلاویز در حین کار چیست؟

استفاده از مته پیش‌سوراخ با سایز نامناسب (کوچک‌تر از حد استاندارد)، عدم استفاده از روغن روان‌کننده، تراز نبودن قلاویز (زاویه کج)، و همچنین عدم رعایت حرکت رفت و برگشتی برای تخلیه براده‌ها از مهم‌ترین دلایل شکستن این ابزار هستند.

دسته قلاویز چیست و چه انواعی دارد؟

دسته قلاویز ابزاری است که بخش چهارپهلو (درایو) قلاویز دستی در آن قفل می‌شود تا بتوان آن را چرخاند. دسته قلاویزها در انواع ساده، T شکل (برای فضاهای محدود) و جغجغه‌ای طراحی می‌شوند.

آیا برای قلاویزکاری پلاستیک یا چدن هم به روغن نیاز داریم؟

خیر. قلاویزکاری قطعات چدنی و همچنین پلاستیکی نیازی به روغن روان‌کننده ندارد و به اصطلاح خشک تراشیده می‌شود (برای چدن معمولاً از فشار باد برای خروج براده استفاده می‌گردد)

بهترین جنس قلاویز چیست؟

برای مصارف صنعتی و کار روی فلزات سخت، قلاویزهای ساخته شده از فولاد تندبر آلیاژی کبالت‌دار (HSS-E یا HSS-Co) بهترین گزینه هستند.